Jak rozsądnie skompletować pierwszy zestaw nurkowy

Zakup pierwszego sprzętu nurkowego potrafi sprawić dużo przyjemności, ale może też szybko zamienić się w nieprzemyślane kompletowanie rzeczy, których jeszcze nie potrzebujemy. W sklepach znajdziemy setki masek, płetw, komputerów, automatów, kamizelek i skafandrów. Osoba rozpoczynająca przygodę z nurkowaniem często nie wie jeszcze, które elementy rzeczywiście warto mieć od początku, a z którymi można spokojnie poczekać.

W tym artykule przedstawiam kolejność, którą sam uważam za najbardziej praktyczną. Nie jest to jedyna słuszna droga ani lista zaczerpnięta z podręcznika szkoleniowego. To moje spojrzenie wynikające z własnych nurkowań, wyjazdów, testowania sprzętu oraz korzystania zarówno z wyposażenia prywatnego, jak i wypożyczanego w centrach nurkowych.

Każdy nurek ma inne potrzeby. Jedna osoba będzie nurkowała raz w roku podczas wakacji, druga kilka razy w miesiącu, a jeszcze inna od początku będzie chciała skompletować cały zestaw. Dlatego nie chodzi o to, aby kupić wszystko jak najszybciej. Chodzi o to, aby kolejne zakupy były świadome i odpowiadały nurkowaniom, które rzeczywiście planujemy.

Przykładowy kompletny zestaw nurkowy. Nie trzeba kupować wszystkiego od razu — sprzęt najlepiej kompletować etapami.

Czy przed pierwszym nurkowaniem trzeba coś kupować?

Nie. Przed pierwszym nurkowaniem próbnym ani rozpoczęciem podstawowego kursu nie musimy mieć własnego sprzętu. Centrum nurkowe powinno zapewnić wyposażenie potrzebne do przeprowadzenia zajęć.

Wiele osób zainteresowanych nurkowaniem próbowało jednak wcześniej snorkelingu podczas wakacji. Dlatego pierwszym rozsądnym zakupem może być tak zwany zestaw ABC:

• maska,
• rurka,
• płetwy.

Taki zestaw nie zmarnuje się nawet wtedy, gdy po pierwszym nurkowaniu uznamy, że nurkowanie z butlą nie jest dla nas. Nadal możemy używać go podczas snorkelingu, pływania i wakacyjnego wypoczynku. Może również posłużyć komuś z rodziny.

Jeżeli już kupujemy maskę, warto wybrać model przeznaczony również do nurkowania, a nie najtańszą maskę typowo plażową. Najważniejsze jest właściwe dopasowanie jej do twarzy. Nawet najlepsza i najdroższa maska nie będzie dobrym wyborem, jeśli nie pasuje do konkretnej osoby i przepuszcza wodę.

Do snorkelingu wygodnym rozwiązaniem może być sucha rurka, która ogranicza ryzyko dostawania się wody od góry. Nie jest ona konieczna, ale dla osoby początkującej często okazuje się bardziej komfortowa.

Pozostają płetwy. Mogą to być płetwy kaloszowe zakładane bezpośrednio na stopę albo modele paskowe lub wyposażone w sprężynę czy gumę bungee. W przypadku płetw paskowych warto rozważyć także cienkie neoprenowe buty z gumową podeszwą.

Takie obuwie przydaje się szczególnie podczas wchodzenia do wody z brzegu. Kamienie, ostre fragmenty skał, muszle czy inne przeszkody mogą łatwo skaleczyć niezabezpieczone stopy. Krótkie buty do wody można wykorzystać zarówno do snorkelingu, jak i podczas wielu innych aktywności nad wodą.

Na tym etapie nie trzeba kupować niczego więcej. Możemy przyjść na pierwsze nurkowanie bez własnego wyposażenia albo zabrać jedynie maskę, rurkę, płetwy i ewentualnie buty.

Ludzie podchodzą do tego bardzo różnie. Na swoje pierwsze nurkowanie próbne w Egipcie nie zabrałem żadnego sprzętu. Kiedy jednak wróciłem na kurs podstawowy, miałem już praktycznie wszystko — łącznie z automatem oddechowym, kamizelką, pianką, butami i komputerem. Nie twierdzę, że każdy powinien postąpić tak samo. Wręcz przeciwnie: z większością zakupów można spokojnie poczekać do zakończenia kursu.

Maska, rurka i płetwy to pierwszy zestaw, który można wykorzystać zarówno podczas snorkelingu, jak i późniejszych nurkowań.

Pierwsze uprawnienia — i co dalej?

Ukończenie podstawowego kursu jest trochę jak otrzymanie pierwszego nurkowego prawa jazdy. W zależności od organizacji szkoleniowej i rodzaju certyfikatu uzyskujemy uprawnienia pozwalające nurkować z partnerem bez bezpośredniego nadzoru instruktora. W popularnych programach podstawowych limitem jest zazwyczaj 18 metrów, ale zawsze należy przestrzegać zakresu własnych uprawnień, warunków danego miejsca oraz lokalnych zasad.

Od tego momentu zmienia się również nasza odpowiedzialność. Podczas kursu instruktor prowadzi zajęcia, obserwuje kursantów, pomaga kontrolować sytuację i reaguje na błędy. Po uzyskaniu certyfikatu nadal możemy nurkować z przewodnikiem, jednak jego rola nie jest taka sama jak rola instruktora podczas szkolenia.

Przewodnik zna miejsce, prowadzi grupę, pomaga odnaleźć najciekawsze fragmenty nurkowiska i pokazuje podwodne życie. Oczywiście profesjonalista zareaguje, jeśli zauważy niebezpieczną sytuację, ale certyfikowany nurek nie powinien oczekiwać, że ktoś przez całe nurkowanie będzie kontrolował za niego głębokość, zapas gazu, pływalność czy limit bezdekompresyjny.

Zakres obowiązków przewodnika może zależeć od operatora, miejsca i lokalnych przepisów, jednak podstawowa zasada pozostaje niezmienna: po kursie musimy umieć zadbać o własne bezpieczeństwo, współpracować z partnerem i podejmować odpowiedzialne decyzje.

Warto również pomyśleć o indywidualnym ubezpieczeniu obejmującym nurkowanie. Ochrona zapewniona przez organizatora szkolenia może dotyczyć wyłącznie czasu trwania kursu i nie musi obejmować późniejszych, samodzielnych nurkowań. Zakres polisy zawsze trzeba sprawdzić przed wyjazdem.

Pierwszy ważny zakup po kursie: komputer nurkowy

Jeżeli po uzyskaniu certyfikatu miałbym wskazać jeden szczególnie ważny zakup, byłby to własny komputer nurkowy.

Nie musi to być od razu najdroższy model z kolorowym ekranem, rozbudowaną nawigacją i dziesiątkami funkcji. Najważniejsze, aby był to komputer, który znamy i rozumiemy.

Powinniśmy wiedzieć:

• jak go ustawić,
• co pokazuje podczas nurkowania,
• jak odczytać głębokość, czas i limit bezdekompresyjny,
• jak sprawdzić prędkość wynurzania,
• kiedy wymienić baterię lub naładować akumulator,
• co oznaczają alarmy i komunikaty,
• jak odczytać zapis po zakończeniu nurkowania.

Ma to szczególne znaczenie podczas wyjazdów, na których korzystamy z usług kilku centrów nurkowych. Jeżeli każdego dnia wypożyczamy inny komputer, możemy otrzymać modele różnych marek, obsługiwane i ustawiane w odmienny sposób.

Dodatkowym problemem jest historia nurkowań. Komputer powinien towarzyszyć nam podczas całej serii nurkowań, ponieważ bierze pod uwagę wcześniejszą ekspozycję i przerwy powierzchniowe. Nowe urządzenie wypożyczone kolejnego dnia nie zna profilu nurkowań wykonanych wcześniej.

Dlatego własny komputer warto zakładać od pierwszego nurkowania danego wyjazdu i nie zmieniać go bez potrzeby. Nie zwalnia on oczywiście z planowania nurkowania, przestrzegania zasad szkoleniowych ani kontrolowania partnera. Jest jednak jednym z najważniejszych osobistych narzędzi pomagających świadomie zarządzać nurkowaniem.

Może się również zdarzyć, że centrum nie będzie miało dostępnego komputera do wypożyczenia. Posiadanie własnego urządzenia eliminuje ten problem.

Najlepszy komputer dla początkującego nie musi być najbardziej efektowny. Powinien być czytelny, prosty w obsłudze i dopasowany do rodzaju nurkowań, które planujemy. Ważniejsze od liczby dodatkowych funkcji jest to, abyśmy naprawdę wiedzieli, co urządzenie pokazuje przed wejściem do wody, pod wodą i po wynurzeniu.

Własny komputer nurkowy powinien towarzyszyć nam podczas całej serii nurkowań. Najważniejsza jest znajomość jego obsługi i wskazań.

Po kursie wiemy już o sobie znacznie więcej

Podstawowy kurs pozwala nie tylko zdobyć pierwsze uprawnienia. Daje również możliwość sprawdzenia, jak reagujemy na warunki panujące pod wodą i jaki sprzęt jest dla nas wygodny.

Po kilku nurkowaniach łatwiej odpowiedzieć sobie na pytania:

• Czy w piance o grubości 5 mm było mi ciepło?
• Czy potrzebuję pianki 7 mm albo skafandra półsuchego?
• Czy planuję nurkowania wymagające suchego skafandra?
• Czy wolę klasyczny jacket, czy kamizelkę typu back-inflate albo skrzydło?
• Czy potrzebuję wyższych butów?
• Jakie płetwy najlepiej pasują do mojego sposobu pływania?

Odczuwanie temperatury jest bardzo indywidualne. Jednej osobie w wodzie o temperaturze około 20°C wystarczy pianka 5 mm, inna będzie potrzebowała grubszego zabezpieczenia. Dlatego decyzję o zakupie skafandra najlepiej podejmować na podstawie własnych doświadczeń, a nie wyłącznie tabeli temperatur.

Nie oznacza to, że zaraz po kursie musimy kupić całą resztę wyposażenia. Nadal możemy korzystać ze sprzętu centrum nurkowego. Po kursie będziemy jednak znacznie lepiej przygotowani do świadomego wyboru.

Własny skafander — komfort, dopasowanie i higiena

Kiedy zaczynamy nurkować częściej, kolejnym zakupem, który szczególnie polecam, jest własny skafander. Może to być skafander mokry, półsuchy albo suchy — zależnie od temperatury wody i rodzaju planowanych nurkowań.

Pierwszym argumentem jest dopasowanie. Własny skafander dobieramy do swojej sylwetki. Zbyt luźna pianka pozwala wodzie swobodnie przepływać i słabiej chroni przed zimnem. Zbyt ciasna może ograniczać ruchy, powodować dyskomfort i utrudniać oddychanie.

Drugim argumentem jest higiena. W środowisku nurkowym funkcjonuje żart, że istnieją dwa rodzaje nurków: ci, którzy sikają podczas nurkowania, oraz ci, którzy się do tego nie przyznają. Niezależnie od tego, ile jest w tym żartu, skafander pozostaje elementem bardzo osobistego wyposażenia.

Sprzęt wypożyczany jest używany przez wiele osób. Większość dobrych centrów nurkowych płucze, czyści i suszy swoje wyposażenie, ale standardy oraz dokładność obsługi mogą być różne. Dotyczy to również butów nurkowych. Własny skafander i własne buty dają pewność, kto ich używał i w jaki sposób zostały wyczyszczone.

Jeżeli nie chcemy jeszcze kupować całego skafandra, rozwiązaniem przejściowym mogą być:

• własne skarpety neoprenowe,
• własne buty,
• koszulka typu rash guard,
• cienka warstwa neoprenowa zakładana pod wypożyczony skafander.

Własny skafander zajmuje miejsce w bagażu i zwiększa jego wagę. Przy regularnym nurkowaniu rekompensuje to jednak komfortem, higieną i przewidywalną ochroną termiczną. Jeżeli podczas jednego wyjazdu wykonujemy kilkanaście nurkowań, zakup może z czasem okazać się uzasadniony również ekonomicznie.

Własny skafander i akcesoria termiczne zapewniają przewidywalne dopasowanie, komfort oraz większą kontrolę nad higieną.

Automaty oddechowe — sprzęt, któremu chcę ufać

Kolejnym elementem, bez którego osobiście trudno mi wyobrazić sobie regularne nurkowanie, jest własny zestaw automatów oddechowych.

Nie oznacza to, że automaty dostępne w centrach nurkowych są z założenia złe lub zaniedbane. Dobre centra dbają o sprzęt, ponieważ od jego stanu zależy bezpieczeństwo klientów i funkcjonowanie całej firmy. Trzeba jednak pamiętać, że sprzęt wypożyczany jest intensywnie użytkowany, szczególnie w szczycie sezonu.

Może się zdarzyć, że poprzedni użytkownik nie zgłosił problemu. Obsługa wypłukała automat i odłożyła go na miejsce, nie wiedząc, że podczas kolejnego nurkowania może pojawić się dyskomfort albo usterka. Standardy czyszczenia i serwisowania również nie wszędzie są jednakowe. Przyczyną może być brak czasu, kwestie organizacyjne, ekonomiczne albo brak dostępu do odpowiednio przeszkolonego serwisanta.

Własny automat daje mi kilka ważnych rzeczy:

• znam jego sposób oddychania,
• wiem, jak zachowywał się podczas ostatnich nurkowań,
• wiem, kiedy był serwisowany,
• wiem, jak został wypłukany i przechowywany,
• mogę szybciej zauważyć zmianę w jego działaniu.

Istotna jest również higiena. Drugi stopień automatu wkładamy bezpośrednio do ust. Regularne płukanie, prawidłowe suszenie, przechowywanie oraz serwis zgodny z zaleceniami producenta mają więc duże znaczenie.

Nawet gdy mam zaufanie do danego centrum i wiem, że właściwie dba o wyposażenie, najlepiej czuję się, korzystając z własnego automatu. Nie dlatego, że każdy wypożyczany zestaw jest niewłaściwy, ale dlatego, że swój sprzęt po prostu znam.

Własny zestaw automatów oznacza znajomy sposób oddychania oraz kontrolę nad jego czyszczeniem, użytkowaniem i serwisem.

Własna kamizelka BCD — sprzęt dopasowany do nurka

Naturalnym kolejnym etapem jest zakup własnej kamizelki wypornościowej BCD. Może to być klasyczny jacket, konstrukcja typu back-inflate albo zestaw ze skrzydłem.

Podczas kursu i kolejnych nurkowań warto wypróbować różne rozwiązania. Klasyczny jacket po napełnieniu obejmuje nurka również po bokach. W konstrukcji back-inflate lub skrzydle worek wypornościowy znajduje się przede wszystkim za plecami.

Każde rozwiązanie ma swoich zwolenników. Najważniejsze, aby kamizelka była prawidłowo dobrana, wygodna i odpowiednia do konfiguracji, w której nurkujemy.

Korzystając stale z własnej kamizelki:

• znamy położenie inflatora i zaworów upustowych,
• wiemy, jak układa się na ciele,
• możemy świadomie rozmieścić obciążenie,
• znamy jej wyporność i zachowanie pod wodą,
• wiemy, gdzie przymocowaliśmy dodatkowe wyposażenie,
• nie musimy przyzwyczajać się podczas każdego wyjazdu do innego modelu.

Centra nurkowe często oferują dobre kamizelki renomowanych producentów, ale sprzęt wypożyczany może być mocno eksploatowany. Może również nie odpowiadać konstrukcji, do której jesteśmy przyzwyczajeni. Jeżeli na co dzień nurkujemy w skrzydle, a podczas wyjazdu otrzymamy wyłącznie klasyczny jacket, pierwsze nurkowania mogą wymagać ponownego przyzwyczajenia.

Własna kamizelka to kolejny element zajmujący miejsce w bagażu. Dla mnie przewidywalność, dobre dopasowanie i znajomość wyposażenia są jednak warte tej niedogodności.

Znajomość własnej kamizelki ułatwia obsługę zaworów, rozmieszczenie obciążenia oraz przypięcie wyposażenia dodatkowego.

Dodatkowe wyposażenie osobiste

Kiedy mamy już podstawowy zestaw, możemy stopniowo uzupełniać go o mniejsze akcesoria. Ich kolejność nie musi być tak dokładnie określona. Wiele zależy od miejsc, w których nurkujemy, rodzaju wykonywanych nurkowań oraz zdobywanych specjalizacji.

Bojka DSMB i szpulka

Bojka DSMB, czyli marker wypuszczany spod wody, jest ważnym elementem wyposażenia sygnalizacyjnego. Pozwala zaznaczyć obecność nurka przed rozpoczęciem wynurzania, co ma szczególne znaczenie w miejscach, gdzie odbywa się ruch łodzi.

Po wynurzeniu wysoka bojka w jaskrawym kolorze może także ułatwić załodze odnalezienie nurków, którzy pojawili się na powierzchni w innym miejscu, niż zakładano.

Istnieją różne sposoby napełniania bojki i różne rodzaje szpulek oraz kołowrotków. Korzystając z własnego zestawu, wiemy, jak go obsługiwać i jaką długość linki mamy do dyspozycji. Samo posiadanie bojki nie wystarczy — jej wypuszczanie trzeba wcześniej przećwiczyć w kontrolowanych warunkach pod nadzorem osoby posiadającej odpowiednie doświadczenie.

Instruktorka podczas używania bojki DSMB. Zdjęcie wykonane podczas jednego z moich nurkowań.

Narzędzie tnące

Urządzenie tnące może pomóc w przypadku zaplątania się w żyłkę, linkę albo fragment sieci. Nie musi to być duży nóż nurkowy. Dostępne są niewielkie przecinaki z osłoniętym ostrzem, które można wygodnie przymocować do kamizelki.

Ważne, aby narzędzie znajdowało się w miejscu dostępnym dla nurka i dało się wyjąć jedną ręką. Po przypięciu do własnej kamizelki powinno zawsze wracać w to samo miejsce.

Gwizdek i inne urządzenia sygnalizacyjne

Niewielki gwizdek przymocowany do inflatora lub kamizelki praktycznie nie zajmuje miejsca, a może ułatwić zwrócenie uwagi załogi po wynurzeniu. Jego dźwięk może być lepiej słyszalny niż wołanie, szczególnie przy wietrze i falach.

W zależności od rodzaju nurkowań można rozważyć także inne urządzenia sygnalizacyjne, ale prosty gwizdek jest niedrogim i praktycznym początkiem.

Latarka

Niewielka latarka przydaje się nie tylko podczas nurkowań nocnych. W ciągu dnia pozwala zajrzeć do szczeliny skalnej, lepiej zobaczyć ukrytego kraba, murenę lub innego mieszkańca rafy, a na większej głębokości pomaga przywrócić naturalne kolory oglądanych obiektów.

Nie trzeba od razu kupować dużej i bardzo mocnej latarki. Mały model może być później używany jako zapasowe źródło światła. Podczas nurkowania nocnego należy posiadać odpowiednie oświetlenie zgodne z zasadami szkolenia i planem nurkowania.

Gwizdek, przecinak i latarka mogą być na stałe przypięte do kamizelki, dzięki czemu zawsze znajdują się w znanym miejscu.

Kaptur, rękawice i dodatkowa ochrona termiczna

Nawet podczas wyjazdu do ciepłego kraju po kilku lub kilkunastu nurkowaniach możemy zacząć odczuwać chłód bardziej niż pierwszego dnia. Przydatnym uzupełnieniem zestawu są cienkie rękawice neoprenowe oraz kaptur.

Nie musimy używać ich podczas każdego nurkowania. Dobrze jednak mieć je w torbie i założyć, gdy warunki albo nasze samopoczucie tego wymagają. Trzeba przy tym pamiętać, że w niektórych miejscach używanie rękawic może być ograniczone ze względów ochrony środowiska.

Co warto mieć w zapasie?

Wraz ze zdobywaniem doświadczenia pojawiają się elementy, które dobrze mieć w dwóch egzemplarzach.

Pierwszym z nich jest maska. Pasek może się zerwać, silikon uszkodzić, a szkło może zostać przypadkowo stłuczone przez ciężki sprzęt leżący na łodzi. Zapasowa, dobrze dopasowana maska zajmuje niewiele miejsca i może uratować nurkowanie.

W zależności od rodzaju nurkowań możemy również z czasem potrzebować drugiej pary płetw. Lekkie, elastyczne płetwy używane wcześniej do snorkelingu mogą być wygodne w spokojnej wodzie. W miejscu z silniejszym prądem albo podczas bardziej wymagającego nurkowania lepiej mogą sprawdzić się płetwy o innej konstrukcji.

Nie oznacza to, że każdy nurek musi mieć kilka kompletów wszystkiego. Zapasowe wyposażenie dobieramy do realnych potrzeb, a nie tylko dlatego, że pojawił się nowy model.

Torba nurkowa i suchy worek

Kiedy skompletujemy własny sprzęt, musimy go jeszcze bezpiecznie przewozić.

Duża torba nurkowa na kółkach ułatwia podróżowanie z płetwami, skafandrem, automatem, kamizelką i pozostałym wyposażeniem. Powinna być wytrzymała, wygodna i dopasowana do sposobu podróżowania. W przypadku lotów trzeba również kontrolować jej wagę oraz obowiązujące limity bagażowe.

Przydatnym uzupełnieniem jest mniejszy suchy worek albo wodoodporny plecak zabierany na łódź. Można schować w nim dokumenty, ubranie, ręcznik i inne rzeczy, które powinny pozostać suche. Telefon oraz elektronikę warto dodatkowo zabezpieczyć, ponieważ sam worek również może zostać nieprawidłowo zamknięty lub uszkodzony.

Duża torba pomaga przewozić kompletny zestaw, a mniejszy wodoodporny bagaż przydaje się podczas wyjść na łódź.

Moja proponowana kolejność zakupów

Gdybym miał sprowadzić cały artykuł do prostej listy, zaproponowałbym następującą kolejność:

1. Przed pierwszym kursem: nie musisz kupować niczego.
2. Na początek i do snorkelingu: maska, rurka, płetwy oraz ewentualnie krótkie buty.
3. Po uzyskaniu pierwszych uprawnień: własny komputer nurkowy.
4. Przy częstszych nurkowaniach: własny skafander i buty.
5. Kolejny etap: automaty oddechowe.
6. Następnie: własna kamizelka BCD.
7. Wyposażenie dodatkowe: DSMB ze szpulką, narzędzie tnące, gwizdek, latarka oraz dodatkowa ochrona termiczna.
8. Na dalszym etapie: zapasowa maska, płetwy dopasowane do konkretnych warunków i odpowiednie torby transportowe.

Nie jest to sztywna kolejność. Ktoś może wcześniej kupić skafander, ponieważ najbardziej zależy mu na higienie i dopasowaniu. Inna osoba zacznie od automatu, a jeszcze inna przez kilka lat będzie wypożyczać prawie wszystko i korzystać jedynie z własnego komputera, maski i płetw.

Najważniejsze, aby każdy zakup wynikał z rzeczywistej potrzeby.

Nie kupuj wszystkiego tylko dlatego, że możesz

Własny sprzęt daje wygodę, przewidywalność i większą kontrolę nad jego stanem. Nie zastępuje jednak wiedzy, treningu ani doświadczenia. Najdroższy komputer nie podejmie za nas wszystkich decyzji, najlepsza kamizelka nie zapewni prawidłowej pływalności bez ćwiczeń, a własny automat nadal wymaga regularnej kontroli i serwisowania.

Dlatego sprzęt warto kompletować stopniowo. Najpierw zdobyć podstawowe doświadczenie, sprawdzić różne rozwiązania, porozmawiać z instruktorem i zastanowić się, gdzie rzeczywiście będziemy nurkować.

Dobrze skompletowany zestaw nie musi powstać podczas jednych zakupów. Może rozwijać się razem z nurkiem — od pierwszej maski i płetw, przez komputer i skafander, aż po pełne wyposażenie dopasowane do konkretnych wypraw.

I właśnie taka droga ma według mnie najwięcej sensu: nie kupować wszystkiego najszybciej, lecz kupować świadomie, we właściwym momencie i z myślą o nurkowaniach, które naprawdę chcemy wykonywać.